İnternetteki varlığımıza anlam kazandırmak

Bu yazı yazılmadan 20 yıl önce, bir insanın gerçek hayatta tanıdığı 100 kadar insana ulaşabilmesi için telefon numaraları, adresler gerekiyordu. Sonraları e-posta adresleri ilave oldu. Sonra sosyal ağlar başladı ve artık eş, dost, komşu, tanıdık herkes tek bir platformda birleşti. Herkes internette olsa ama tek bir platformda buluşmasalar, yine bugün saydığımız avantajların yarısından bahsedemiyor olacaktık.

Bu platform birlikteliğini anladığımızda bir de insanlara ulaşma yolları üzerine düşünmeliyiz. Metin formatı, resim formatı, etkinlikler, uygulamalar, sesli notlar, anlık ekran görüntüleri, fotoğraflar, videolar vs. İnsanlara ulaşmanın yüzlerce yolu var. Hiçbiri için daha iyi denemez ama her bir mesaj için en ideal format bulunduğunda insanlık tarihinde kimsenin sahip olamayacağı bir avantaj elde ediliyor.

Andy Warhol, “Bir gün herkes 15 dakikalığına meşhur olacak” derken bugünleri görmüş gibi. Tanıdığımız herkese tek seferde ulaşma şansını pek kullanabiliyor değiliz.

Bunun yanı sıra, dünyadaki milyarlarca insana ulaşma şansını da tamamen es geçiyoruz. Ne kadar dehşete düşürücü bir imkanımız olduğu da aklımıza gelmiyor. Hala normalde kime ulaşıyorsak aynı şekilde aynı insanlara ulaşmayı tercih ediyoruz. Bu da gösteriyor ki, günün birinde tüm insanlık bir meydana toplanıp da elimize mikrofon verilse yine de susacağız.

Gel gelelim bir de bambaşka insanlar var. İnternetin %1’i üretici.

Linux dünyasıyla tanıştığımda, insanlığa ilham vermesi gereken pek çok özellik gördüm. Cevabı Google’da olan şeyi başkasına sormamak bunlardan birisi. Ama bu insanların bir ortak özeliği vardı; bir sorunla karşılaştıklarında bunu nasıl çözdükleriyle ilgili hemen bir döküman yazıp internete atıyorlardı.

Bu küçük prensip, bir cümlede değindiğimiz bu konu ile ilgili bugüne kadar yüzlerce olaya şahit oldum. Kendi gelişimini bloguna baktığında gören, çevresindekilere ve hatta dünyanın öbür ucunda aynı sorunu yaşayan insanlara faydalı olan insanlardan bizzat ilham alma şansı yakaladım. Bu insanlar için problem, henüz keşfedilmemiş bir bakış açısı demek. Bu sorun çözüldüğünde artık çevresindeki kimse aynı sorunu yaşamıyor, çünkü cevabı not etmiş oluyorlar. Böylelikle, bir toplulukta herkesin sorunları aslında herkesin çözümleri oluyor.

Her saniye ilerleyen, yerinde saymayan ve her ilerlediğinde başkalarına da faydalı olan bir hayat düşünün. Ve bu hayatta motivasyon eksikliği pek mümkün de değil. Çünkü her zaman yaşayan, organik olarak büyüyen, geri bildirimler alan ve çevresi genişleyen web siteleri ile her an yeniden motive olmak mümkün.

İşte “web sitesi ne işime yarayacak” derken, sorunların çözümü için çırpınırken, aynı sorunları defalarca yaşarken ne kadar çağı anlamamış gözüktüğümüzü anlatmak için Linux kullanıcıları, özgür yazılımcılar bir örnek.

Başka örnekler de var. Mesela videolu dersler hazırlayıp internete yükleyen insanlar. Yüzbinlerce, milyonlarca izlemelere ulaşmak demek, dünya tarihinde hiçbir öğretmenin vermediği kadar ders vermek demek.

Ben de 2009 yılında videolu dersler hazırlamaya ve yüklemeye başladım. Bir şeyi kullanmayı bırakıp bir üst konuya geçeceğim zaman ders hazırlayıp öyle bırakma prensibi edindim. Ya da bir şeyi öğrenmek istediğimde ders anlatacak gibi çalışarak öğrenmeyi keyifli hale getirdim. Birkaç yıl sonra bir baktım ki dersler 200.000 kez izlenmiş. Yani uyurken, başka işler yaparken, film izlerken dahi bir yerlerde birileri derslerimi izliyormuş. Hatta CD’ye çekip sınıfta dağıtan hocalar, sınav öncesi birbirine gönderenler olmuş. Bir hayat yaşarken internette başka hayatlar yaşamışım. İnternetin bu yönünü anlarsak, birkaç hayat daha yaşayabiliriz.

Aslında internetin insanlara yararlı olmak için nasıl kullanılabileceğini üniversitede keşfettim. Ders notlarını dökümanlar, pdf’ler, animasyonlar halinde arşivliyordum. Her bir yeni sene bunlar yeniden gündeme geliyordu. Mezun olurken beni duygulandıracak notlar yazan pek çok arkadaş oldu. Hem de yıllarca. Tek yaptığım arşivlemeyi, insanları toparlamayı öğrenmekti. Belki hayatta daha büyük emeklerle daha az yararımın dokunduğu çalışmalarda bulundum. Ama ihtiyaç anında orada olmak insanlar için bambaşka anlamlar ifade ediyor.

Üniversite hayatımda sosyal medyanın ilk günlerinden itibaren hep şunu keşfettim. İnsanları bir araya topladığınızda iki kesim kendini hemen belli ediyor. Arkadaşlarının sorun yaşamaması için duyduğu herhangi bir bilgiyi, bir sorunun çözümünü, bir püf noktayı veya ortaya sorulmuş bir soruyu cevaplayan kişiler. Ve sürekli talepte bulunan, emredercesine sorunlarına çözüm isteyen, isyan eden, ünlemli konuşan ve bir çözümü sonradan silinme ihtimaline karşı anında arşivleyip saklayan kişiler. Yıllar gözümün önünden geçti, öğrenciler mezun oldu ama yeni dönemlerde dahi hep aynı tip insanlar vardı. Bunlardan hangilerinin iş hayatını çile, hangilerinin yükselme ve ilerleme olarak yaşadığını söylememe gerek yok sanırım.

Ve çok önemli bir konu daha var. Her insanın özel durumları mevcuttur. Ve bu özel durumlar tarihe not düşme açısından çok önemlidir. Bir yerlerde ihtiyaç duyulacaktır, o zaman bir insana en büyük yardımda bulunabilir. Bu ister iki disiplini birleştirmek olsun, isterse kendi yaşadığı anıdan yola çıkarak bir sonuca varmak olsun, sıradan bilgilerden çok daha kıymetlidir.

Örneğin çizim yapan bir gıda mühendisi olmak beni pek çok konuda topluluktan ayırmıştır. Hem çizim hem mühendislik konusunda iddiasızım. Ama en iyi mühendis olmak ya da en iyi çizim yapan olsaydım hayatımda bu kadar etkisi olamazdı. Pek çok kitapçı pek çok sorun yaşıyor. Ama babamın kitapçı oluşuyla birlikte yaşadığımız anıları, yazma yönümle değerlendirdiğimde ülkedeki eğitim sisteminden toplumsal anlayışlara kadar fikir verebilen notlar ortaya çıktı. Şehrime olan sevgim, insanlardan görüş alma yollarını değerlendirmem ile birleşince, resmi kurumların zaman zaman danıştığı bir kişi haline geldim. Farklı farklı iki yönümüz hiçbir işe yaramaz, bu yönlerin daha iyi olduğu insanlar her zaman vardır. Ama iki tecrübeyi birleştirebilen kişilere de her zaman ihtiyaç vardır.

Bilgiler yığınlar halinde duruyor. Bazen de bunları derleyen, kullanılabilir hale getiren, insanları ayıklamaktan kurtaran kişilere ihtiyaç vardır.

Hayat amacı olabilecek kadar yararlı olma şansları her zaman var. Bugünden itibaren not tutma alışkanlığı kazanarak bugünden itibaren yararlı olma şansını kaçırmayalım…